Ostatnio fala fa\u0142szu wylewa si\u0119 w Internecie na sieci 5G, skutkuj\u0105c nawet niszczeniem obiekt\u00f3w telekomunikacyjnych. Wielu ludzi woli uwierzy\u0107 w rozpowszechniane k\u0142amstwa i teorie spiskowe, ni\u017c zweryfikowa\u0107 je np. przez zajrzenie na strony internetowe powa\u017cnych instytucji, cho\u0107by do do\u015b\u0107 przyst\u0119pnie redagowanego serwisu rz\u0105dowego „5G: sieci telekomunikacyjne nowej generacji”<\/b><\/a>. Jest to smutna konstatacja pogarszaj\u0105cego si\u0119 stanu edukacji spo\u0142ecze\u0144stwa, szczeg\u00f3lnie w zakresie nauk \u015bcis\u0142ych.\n<\/p>\n Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce przepisy dotycz\u0105ce bezpiecze\u0144stwa s\u0105 redagowane na podstawie wynik\u00f3w pracy wielu zespo\u0142\u00f3w naukowc\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/span> Prowadzone s\u0105 systematyczne badania, zar\u00f3wno epidemiologiczne (np. w\u015br\u00f3d obs\u0142ugi radiowo-telewizyjnych o\u015brodk\u00f3w nadawczych, w grupach zawodowych monter\u00f3w-elektryk\u00f3w), jak i\u00a0laboratoryjne (na zwierz\u0119tach, na grupach ochotnik\u00f3w). Potencjalne zagro\u017cenie nie jest lekcewa\u017cone: dopuszczalne poziomy promieniowania s\u0105 okre\u015blane z\u00a0du\u017cymi wsp\u00f3\u0142czynnikami bezpiecze\u0144stwa.\n<\/p>\n Polskie przepisy okre\u015blaj\u0105ce dopuszczalne poziomy promieniowania niejonizuj\u0105cego s\u0105 zawarte w rozporz\u0105dzeniach odpowiednich ministr\u00f3w.<\/p>\n Rozporz\u0105dzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2019 r. w sprawie dopuszczalnych poziom\u00f3w p\u00f3l elektromagnetycznych w \u015brodowisku<\/i>, Dz.U. 2019 poz. 2448.<\/p>\n<\/li>\n Rozporz\u0105dzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej z dnia 12.06.2018 r. w sprawie najwy\u017cszych dopuszczalnych st\u0119\u017ce\u0144 i nat\u0119\u017ce\u0144 czynnik\u00f3w szkodliwych dla zdrowia w \u015brodowisku pracy<\/i>, Dz.U. 2018 poz. 1286.<\/p>\n Rozporz\u0105dzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej z dnia 11.01.2018 r. w sprawie og\u0142oszenia jednolitego tekstu rozporz\u0105dzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej w sprawie bezpiecze\u0144stwa i\u00a0higieny pracy przy pracach zwi\u0105zanych z nara\u017ceniem na pole elektromagnetyczne<\/i>, Dz.U. 2018 poz. 331.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n Dokumenty te mo\u017cna pobra\u0107 ze strony Kancelarii Sejmu RP<\/a>.<\/p>\n Wyja\u015bnienie podstaw medycznych, opis oddzia\u0142ywania p\u00f3l elektromagnetycznych na organizmy \u017cywe oraz zalecenia \u015awiatowej Organizacji Zdrowia<\/span> (WHO<\/a>) i\u00a0Mi\u0119dzynarodowej Komisji ds. Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizuj\u0105cym<\/span> (ICNIRP – International Commision on Non-Ionizing Radiation Protection<\/a>) s\u0105 zwi\u0119\u017ale zredagowane w dokumencie pt. Wytyczne dotycz\u0105ce ograniczenia ekspozycji na pola elektromagnetyczne (od 100 kHz do 300 GHz)<\/i><\/a>:<\/p>\n Guidelines for Limiting Exposure to Electromagnetic Fields (100 kHz to 300 GHz)<\/i>, Health Physics, May 2020, Volume 118, Number 5, pp. 483-524.\n<\/p>\n Zalecenia ICNIRP zosta\u0142y zaakceptowane w Dzienniku Urz\u0119dowym Unii Europejskiej<\/a> i zawarte w dokumentach wymienionych poni\u017cej.<\/p>\n Zalecenie Rady Europy z dnia 12 lipca 1999 r. dot. ograniczenia ekspozycji ludno\u015bci w polach elektromagnetycznych od 0 Hz do 300 GHz (1999\/519\/WE), Dziennik Urz\u0119dowy Unii Europejskiej L199 z\u00a0dnia 30.07.1999.<\/p>\n Tytu\u0142 po angielsku:<\/p>\n Council Recommendation of 12 July 1999 on the limitation of exposure of the general public to electromagnetic fields (0 Hz to 300 GHz) (1999\/519\/EC)<\/i>, Official Journal of the European Communities L199 of 30.7.1999<\/a>.<\/p>\n<\/li>\n Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013\/35\/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie minimalnych wymaga\u0144 w zakresie ochrony zdrowia i\u00a0bezpiecze\u0144stwa dotycz\u0105cych nara\u017cenia pracownik\u00f3w na zagro\u017cenia spowodowane czynnikami fizycznymi (polami elektromagnetycznymi) (dwudziesta dyrektywa szczeg\u00f3\u0142owa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89\/391\/EWG) i uchylaj\u0105ca dyrektyw\u0119 2004\/40\/WE, Dziennik Urz\u0119dowy Unii Europejskiej L179 z\u00a0dnia 29.06.2013. (Tu: tekst dyrektywy po polsku).<\/a><\/p>\n Pe\u0142ny tytu\u0142 po angielsku:<\/p>\n Directive 2013\/35\/EU of the European Parliament and of the Council of 26 June 2013 on the minimum health and safety requirements regarding the exposure of workers to the risks arising from physical agents (electromagnetic fields) (20th individual Directive within the meaning of Article 16(1) of Directive 89\/391\/EEC) and repealing Directive 2004\/40\/EC<\/i>, Official Journal of the European Union L179 of 29.06.2013.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n \u201eW ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch dekad przeprowadzono wiele bada\u0144 dla ustalenia, czy telefony kom\u00f3rkowe stanowi\u0105 potencjalne zagro\u017cenie dla zdrowia. Do tej pory nie okre\u015blono \u017cadnych negatywnych skutk\u00f3w dla zdrowia, kt\u00f3re by\u0142yby spowodowane przez korzystanie z telefonu kom\u00f3rkowego.\u201d\n<\/p>\n „A large number of studies have been performed over the last two decades to assess whether mobile phones pose a potential health risk. To date, no adverse health effects have been established as being caused by mobile phone use.”<\/i><\/p>\n Mimo up\u0142ywu lat tre\u015b\u0107 tej informacji nie jest zmieniana. P\u00f3\u017aniej uzupe\u0142niono j\u0105 o nast\u0119puj\u0105ce stwierdzenie:<\/p>\n \u201e…Mi\u0119dzynarodowa zbiorcza analiza danych zgromadzonych z 13 uczestnicz\u0105cych kraj\u00f3w nie wykaza\u0142a zwi\u0119kszonego ryzyka wyst\u0105pienia glejaka lub oponiaka w przypadku korzystania z telefonu kom\u00f3rkowego przez ponad 10 lat.\u201d<\/p>\n „…The international pooled analysis of data gathered from 13 participating countries found no increased risk of glioma or meningioma with mobile phone use of more than 10 years.”<\/i><\/p>\n<\/p>\n Oczywi\u015bcie, powy\u017csze stwierdzenia nie oznaczaj\u0105 zaprzestania bada\u0144, cho\u0107 – by\u0107 mo\u017ce – wp\u0142yn\u0105 os\u0142abiaj\u0105co na r\u00f3\u017cne teorie spiskowe.<\/p>\n Wed\u0142ug Preambu\u0142y do monografii IARC<\/b><\/i> wydanej w roku 2019 Preamble to the IARC Monographs on the Identification of Carcinogenic Hazards to Humans<\/i><\/a> wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce grupy czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych<\/a>: W publikacjach \u015awiatowej Organizacji Zdrowia stosuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105c\u0105 umown\u0105 klasyfikacj\u0119 p\u00f3l elektromagnetycznych ze wzgl\u0119du na cz\u0119stotliwo\u015b\u0107: Pola te s\u0105 zaliczane do nast\u0119puj\u0105cych grup czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych: Gdyby istnia\u0142 jednoznaczny dow\u00f3d naukowy na zwi\u0105zek przyczynowo-skutkowy pomi\u0119dzy polami elektromagnetycznymi a nowotworami, to zosta\u0142yby one umieszczone w grupie 1, a nie przedostatniej i ostatniej.\n<\/p>\n Ciekawe, \u017ce emocji cho\u0107 troch\u0119 podobnych do tych dotycz\u0105cych p\u00f3l elektromagnetycznych nie budzi poni\u017csza klasyfikacja Mi\u0119dzynarodowej Agencji Bada\u0144 nad Rakiem: Poni\u017csze streszczenie opracowano g\u0142\u00f3wnie na podstawie prezentacji Erica van Rongena ICNIRP 2020 RF Guidelines in brief<\/a><\/i>.<\/p>\n Cz\u0119stotliwo\u015bci radiowe<\/b> Dzia\u0142ania ICNIRP<\/b> Baza naukowa. Skutki dla zdrowia<\/b> Czy ICNIRP bierze pod uwag\u0119 nietermiczne skutki oddzia\u0142ywania p\u00f3l RF na zdrowie?<\/b> Niekorzystne skutki termiczne<\/b> Fizyka i przyrost temperatury<\/b> Ograniczenia ekspozycji<\/b> W poni\u017cszej tabeli przedstawiono warto\u015bci ogranicze\u0144 podstawowych.\n<\/p>\n Poni\u017cej zamieszczono wykresy poziom\u00f3w odniesienia u\u015brednionych dla ca\u0142ego cia\u0142a, zaczerpni\u0119te z https:\/\/www.icnirp.org\/en\/differences.html<\/a>. Rys. 1. Poziomy odniesienia u\u015brednione dla ca\u0142ego cia\u0142a dla og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa wed\u0142ug wytycznych ICNIRP Rys. 2. Poziomy odniesienia u\u015brednione dla ca\u0142ego cia\u0142a dla pracownik\u00f3w wed\u0142ug wytycznych ICNIRP\n
\n
\nCytat z ulotki informacyjnej \u015awiatowej Organizacji Zdrowia pt.
\nPola elektromagnetyczne a zdrowie publiczne: telefony kom\u00f3rkowe<\/a>.<\/i>
\n(Fact sheet N\u00b0193, reviewed October 2014)
\n<\/h4>\n
\nKlasyfikacja czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych wed\u0142ug Mi\u0119dzynarodowej Agencji Bada\u0144 nad Rakiem
\n(IARC – International Agency for Research on Cancer<\/a>)
\n<\/h4>\n
\nGrupa 1 \u2013 czynnik rakotw\u00f3rczy dla ludzi (carcinogenic to humans<\/i>);
\nGrupa 2A \u2013 czynnik prawdopodobnie rakotw\u00f3rczy dla ludzi (probably carcinogenic to humans<\/i>);
\nGrupa 2B \u2013 czynnik mo\u017cliwie rakotw\u00f3rczy dla ludzi (possibly carcinogenic to humans<\/i>);
\nGrupa 3 \u2013 czynnik nie jest klasyfikowany jako rakotw\u00f3rczy dla ludzi (not classifiable as to its carcinogenicity to humans<\/i>).\n<\/p>\n
\n – pola statyczne;
\n – pola o ekstremalnie ma\u0142ej cz\u0119stotliwo\u015bci (ELF – Extremely Low Frequency<\/i>, poni\u017cej 100 kHz);
\n – pola o cz\u0119stotliwo\u015bci radiowej (RF – Radio Frequency<\/i>, od 100 kHz do 300 GHz).
\nNale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce termin „pola ELF” w innych kontekstach dotyczy zwykle w\u0119\u017cszych zakres\u00f3w cz\u0119stotliwo\u015bci.
\nW publikacjach ICNIRP zakres cz\u0119stotliwo\u015bci od 1 Hz do 100 kHz okre\u015bla si\u0119 mianem LF – Low Frequency<\/i>.\n<\/p>\n
\nGrupa 2B – pola magnetyczne ELF, pola elektromagnetyczne RF;
\nGrupa 3 \u2013 pola elektrostatyczne, pola magnetostatyczne, pola elektryczne ELF.\n<\/p>\n
\nGrupa 1 – napoje alkoholowe, palenie tytoniu, palenie bierne.\n<\/p>\n
\nStreszczenie zalece\u0144 Mi\u0119dzynarodowej Komisji ds. Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizuj\u0105cym
\n(ICNIRP – International Commision on Non-Ionizing Radiation Protection<\/a>)
dotycz\u0105cych p\u00f3l o cz\u0119stotliwo\u015bci od 100 kHz do 300 GHz
\n<\/h4>\n
\nTermin \u201ecz\u0119stotliwo\u015bci radiowe\u201d (ang. RF \u2013 radio frequency<\/i>) dotyczy fal elektromagnetycznych z umownego zakresu od 100 kHz do 300 GHz. W tym zakresie d\u0142ugo\u015b\u0107 fali maleje odpowiednio od 3 km do 1 mm. Dla cz\u0119stotliwo\u015bci wi\u0119kszych (i odpowiednio malej\u0105cych d\u0142ugo\u015bci fal) mamy do czynienia kolejno z promieniowaniem podczerwonym, promieniowaniem widzialnym i promieniowaniem jonizuj\u0105cym (w tym promieniowaniem ultrafioletowym, rentgenowskim, gamma, kosmicznym).\n<\/p>\n
\n\u2022 Identyfikacja danych naukowych dotycz\u0105cych wp\u0142ywu ekspozycji (nara\u017cenia).
\n\u2022 Okre\u015blenie skutk\u00f3w zdrowotnych, kt\u00f3re spe\u0142niaj\u0105 oba warunki:
\n – s\u0105 niekorzystne dla ludzi;
\n – s\u0105 naukowo udowodnione.
\n\u2022 Ustalenie minimalnego szkodliwego poziomu ekspozycji.
\n\u2022 Zastosowanie wsp\u00f3\u0142czynnik\u00f3w redukcyjnych
\n – dla pracownik\u00f3w;
\n – dla og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa (redukcja wi\u0119ksza ni\u017c dla pracownik\u00f3w).
\n\u2022 W wyniku otrzymuje si\u0119 ograniczenia ekspozycji z du\u017cym marginesem bezpiecze\u0144stwa.\n<\/p>\n
\n\u2022 Praca nad now\u0105 wersj\u0105 zalece\u0144 ICNIRP trwa\u0142a 7 lat. Podstaw\u0119 opracowania stanowi\u0142y powa\u017cne przegl\u0105dy i artyku\u0142y oryginalne.
\n\u2022 W zakresie cz\u0119stotliwo\u015bci radiowych uwzgl\u0119dniono dwa efekty, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 szkodliwe dla zdrowia:
\n – stymulacja nerw\u00f3w (dla cz\u0119stotliwo\u015bci poni\u017cej oko\u0142o 10 MHz);
\n – nagrzewanie tkanek (dla cz\u0119stotliwo\u015bci powy\u017cej oko\u0142o 100 kHz, czyli w ca\u0142ym pa\u015bmie RF).
\n\u2022 Brak dowod\u00f3w na powodowanie:
\n – nowotwor\u00f3w;
\n – nadwra\u017cliwo\u015bci elektromagnetycznej („uczulenia”);
\n – bezp\u0142odno\u015bci;
\n – innych skutk\u00f3w zdrowotnych.\n<\/p>\n
\nCytat z „cz\u0119sto zadawanych pyta\u0144” (FAQs<\/a>) na stronie ICNIRP:
\n„ICNIRP bierze pod uwag\u0119 wszystkie potencjalnie niekorzystne skutki zdrowotne i tak ustala ograniczenia, aby \u017caden z tych skutk\u00f3w nie wyst\u0105pi\u0142, niezale\u017cnie od mechanizmu interakcji mi\u0119dzy nara\u017ceniem a cia\u0142em. Najni\u017csze poziomy nara\u017cenia, kt\u00f3re mog\u0105 powodowa\u0107 niekorzystne skutki dla zdrowia, wynikaj\u0105 z mechanizm\u00f3w termicznych, dlatego ustanowiono ograniczenia na podstawie efekt\u00f3w termicznych, poniewa\u017c b\u0119d\u0105 one chroni\u0107 przed wszelkimi innymi skutkami, kt\u00f3re mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 przy wy\u017cszych poziomach nara\u017cenia.”\n<\/p>\n
\nJako niekorzystne dla zdrowia okre\u015blono nast\u0119puj\u0105ce skutki termiczne:
\n\u2022 przyrost temperatury w g\u0142\u0119bi cia\u0142a przekraczaj\u0105cy 1 \u00b0C;
\n\u2022 temperatura tkanki przekraczaj\u0105ca lokalnie 41 \u00b0C.\n<\/p>\n
\nR\u00f3\u017cne wielko\u015bci fizyczne s\u0105 u\u017cywane dla oszacowania temperatury tkanek. S\u0105 one zale\u017cne od cz\u0119stotliwo\u015bci i czasu ekspozycji. Dla mniejszych cz\u0119stotliwo\u015bci stosowany jest wska\u017anik poch\u0142aniania energii (SAR – ang. Specific Absorption Rate<\/i>, W\/kg), a dla wielkich cz\u0119stotliwo\u015bci \u2013 powierzchniowa g\u0119sto\u015b\u0107 mocy (moc przypadaj\u0105ca na jednostk\u0119 powierzchni, W\/m2<\/sup>). Jest to proces skomplikowany m.in. dlatego, \u017ce okre\u015blenie temperatury tkanek jest zwykle dokonywane na drodze obliczeniowej, na podstawie pomiar\u00f3w temperatury powierzchni cia\u0142a. Przeprowadzenie pomiar\u00f3w wewn\u0105trz \u017cywych tkanek jest inwazyjne, praktycznie bardzo trudne lub niemo\u017cliwe, a trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i zmienno\u015b\u0107 parametr\u00f3w tkanek oraz siln\u0105 zdolno\u015b\u0107 organizmu do termoregulacji.\n<\/p>\n
\nZastosowano dwa typy ogranicze\u0144 ekspozycji:
\n\u2022 ograniczenia podstawowe
\n – dotycz\u0105ce pola wewn\u0105trz ludzkiego cia\u0142a (ich pomiary s\u0105 bardzo trudne lub niemo\u017cliwe do przeprowadzenia);
\n\u2022 poziomy odniesienia (dopuszczalne)
\n – dotycz\u0105ce p\u00f3l w otoczeniu cz\u0142owieka (stosunkowo \u0142atwo mierzalne);
\n – stosowane typowo dla zapewnienia bezpiecze\u0144stwa.\n<\/p>\n<\/p>\n
\nNa wykresach tych zastosowano skal\u0119 logarytmiczn\u0105. Jednostki dla limit\u00f3w nat\u0119\u017cenia pola elektrycznego podano po lewej, a dla powierzchniowej g\u0119sto\u015bci mocy – po prawej stronie. Por\u00f3wnano zalecenia ICNIRP z lat 1998, 2010 i 2020.\n<\/p>\n<\/p>\n
\nw zakresie cz\u0119stotliwo\u015bci od 100 kHz do 300 GHz\n<\/p>\n
\n<\/p>\n
\nw zakresie cz\u0119stotliwo\u015bci od 100 kHz do 300 GHz\n<\/p>\n
\nLiteratura dost\u0119pna w Internecie
\n<\/h4>\n\n
\n
\n